#matura2018 (3) – rzeczownik – jego liczba i rodzaj; słownictwo – człowiek, cz. 2.

Zapraszam na pierwszy wpis dotyczącego gramatyki i słownictwa z języka włoskiego. Materiał może posłużyć do powtórek do matury z języka włoskiego, jak również do powtórek materiału dla samego siebie, a także do nauki dla początkujących.
Wpis powstał głównie z myślą dla członków fejsbókowej grupy –> MATURA – język włoski, do której serdecznie zapraszam.

Listę słówek “Człowiek, cz. II” oraz poniższy wpis dotyczący rzeczownika, znajdziecie na końcu notki pod postacią pliku pdf. Zawsze będzie on w plikach, tak aby można było sobie go ściągnąć i wydrukować. Pomyślałem, że tak będzie wygodniej dla wszystkich, którzy chcą sobie kompletować tego typu wpisy 🙂

Całościowy Plan Działania na przyszłe tygodnie znajdziecie w tym wpisie –> KLIKNIJ TUTAJ.

Rzeczownik

Rzeczownik:

  • rzeczownik [il nome] to odmienna samodzielna część mowy, nazywająca osoby, rzeczy, zwierzęta, rośliny, zjawiska
  • odpowiada na pytania: kto? co?

Rzeczowniki w języku włoskim:

  • poprzedzone są zazwyczaj przez rodzajnik, który wskazuje na ich: rodzaj, liczbę oraz określoność lub nieokreśloność
  • odmieniają się tylko przez rodzaje i liczby
  • nie odmieniają się przez przypadki, a odmianę zastępuje odpowiednie użycie przyimków [le preposizioni]

RODZAJ RZECZOWNIKA

Rzeczowniki włoskie mają tylko dwa rodzaje:

1) męski – maschile
2) żeński – femminile

Rodzaj rzeczownika można określić po stojącym przed nim rodzajniku lub zaimku.

RODZAJ MĘSKI

Rodzaj męski obejmuje:

  • większość rzeczowników zakończonych na -o -i -e, oraz kilka zakończonych na -a
    il pranzo – obiad
    il libro – książka
    il sosia – sobowtór
  • nazwy drzew
    il melo – jabłoń
    il ciliegio – czereśnia

    WYJĄTEK!!!
    la vite – winorośl
    oraz nazwy drzew zakończone na -a, np. la quercia – dąb
  • nazwy rzek i jezior
    il Tevere – Tybr
    il Po – Pad
    il Garda – jezioro Garda

    WYJĄTEK!!!
    Większość nazw rzek zakończonych na -a, np. la Vistola – Wisła
  • nazwy miesięcy i dni tygodnia
    il febbraio – luty
    il settembre – wrzesień
    il lunedì – poniedziałek
    il sabato – sobota

    WYJĄTEK!!!
    la domenica – niedziela
  • rzeczowniki rodzaju męskiego będące tytułami, zakończone na -re
    dottore, signore, professore, ingegnere

RODZAJ ŻEŃSKI

Rodzaj żeński obejmuje:

  • większość rzeczowników kończących się na -a oraz część kończących się na -e  -i  -o
    la macchina – samochód
    la frase – zdanie
    la casa – dom
    la lezione – lekcja
  • rzeczowniki stanowiące nazwy owoców:
    la mela – jabłko
    la ciliegia – czereśnia
    WYJĄTKAMI są nazwy wspólne dla drzew owocowych i ich owoców:
    il limone – cytryna
    il mandarino – mandarynka
    il fico – figa
  • nazwy miast:
    (la) Milano – Mediolan
    (la) Varsavia – Warszawa

    WYJĄTEK!!!
    il Cairo – Kair
  • nazwy wysp:
    la Sicilia – Sycylia
    la Islanda – Islandia

    WYJĄTEK!!!
    il Madagascar – Madagaskar
  • nazwy marek samochodów:
    la Fiat, la Mercedes
  • rzeczownik, który sprawia dość dużo kłopotu uczącym się języka włoskiego
    la gente – ludzie (la gente è buona – ludzie są dobrzy)

Tworzenie rzeczowników rodzaju żeńskiego

Rodzaj żeński rzeczowników osobowych tworzy się przez:

  • zmianę końcówki rzeczownika rodzaju męskiego z -o na -a:
    il maestro, la maestra – nauczyciel, nauczycielka
    il gatto, la gatta – kot, kotka
  • zmianę końcówki rzeczownika rodzaju męskiego -e na -a:
    il signore, la signora – pan, pani
    il padrone, la padrona – szef, sze­fowa
    l’infermiere, l’infermiera – pielęgniarz, pielęgniarka
  • zmianę końcówki rzeczownika rodzaju męskiego -e na -essa:
    il dottore, dottoressa – lekarz, lekarka
    l’oste – l’ostessa – gospodarz, gospodyni
    il leone, la leonessa – lew, lwica
    lo studente, la studentessa – student, studentka
  • zmianę końcówki rzeczownika rodzaju męskiego -tore na -trice:
    il pittore, la pittrice – malarz, malarka
    il vincitore, la vincitrice – zwycięzca, zwyciężczyni
  • rodzaj żeński nazw zwierząt i ptaków:
    – nazwy zwierząt rodzaju żeńskiego tworzy się od nazw rodzaju męskiego przez zmianę końcówki rodzaju męskiego -o na -a:
    il gatto, la gatta – kot, kotka
    l’asino, l’asina – osioł, oślica

    WYJĄTEK!!!
    gallo, gallina – kogut, kura.

– nazwy rodzaju żeńskiego tworzy się przez zmianę końcówki na­zwy rodzaju męskiego -e na -essa:
il leone, la leonessa – lew, lwica
l’elefante, l’elefantessa – słoń, słonica.

– niektóre zwierzęta mają różne nazwy dla rodzaju męskiego i dla rodzaju żeńskiego:
il cane, la cagna – pies, suka
il becco, la capra – kozioł, koza
il montone, la pecora – baran, owca
il porco, la scrofa – wieprz, maciora

UWAGA!!!
Nazwy niektórych zwierząt mają jedną formę wspólną dla rodzaju męskiego i dla rodzaju żeńskiego. Są to rzeczowniki odnoszące się na ogół do świata zwierzęcego. Ich rodzaj jest czysto gramatyczny i nie odzwierciedla biologicznego podziału płci:

la balena – wieloryb – jest rzeczownikiem rodzaju żeńskiego i nie ma odpowiadającej mu formy męskiej

il canguro – kangur – jest rzeczownikiem rodzaju męskiego i nie ma odpowiadającej mu formy żeńskiej.

Chcąc sprecyzować płeć osobnika, należy dodać do rzeczownika formę maschio (samiec) lub femmina (samica):

– la tartaruga maschio, il maschio della tartaruga – samiec żółwia

– la tartaruga femmina, la femmina della tartaruga – samica żółwia

  • część rzeczowników żywotnych ma odrębne for­my dla rodzaju męskiego
    i żeńskiego

    l’uomo, la donna – mężczyzna, kobieta
    il maschio, la femmina – samiec, samica
    il marito, la moglie, mąż, żona
    il padre, la madre – ojciec, matka
    il fratello, la sorella – brat, siostra
    il toro, la mucca – byk, krowa
  • jednakową postać niezależnie od rodzaju, mają rzeczowniki:
    – zakończone na -ese, stanowiące nazwę narodowości:
    il francese, la francese – francuz, francuzka

– zakończone na -ante i -ente:
il cantante, la cantante – śpiewak, śpiewaczka
l’insegnante, l’insegnante – nauczyciel, nauczycielka

– zakończone na -a, -ista, -cida:
l’artista, l’artista – artysta, artystka
l’autista, l’autista – kierowca
la guida, la guida – przewodnik, przewodniczka
il turista, la  turista – turysta, turystka
il protagonista, la protagonista – bohater, bohaterka

– niektóre rzeczowniki osobowe zakończone na -e:
il nipote, la nipote – wnuk, wnu­czka
il coniuge, la coniuge – małżonek, małżonka

– niektóre rzeczowniki, zależnie od rodzaju, mają różne znaczenia:
un critico, una critica – krytyk, krytyczka
un melo, una mela – jabłoń, jabłko
un posto, una posta – miejsce, poczta
un modo, una moda – sposób, moda
un banco, una banca – lada, bank

LICZBA MNOGA RZECZOWNIKA

ZMIANA KOŃCÓWEK LICZBY POJEDYNCZEJ

rodzaj

liczba pojedyncza

liczba mnoga

męski

o, e, a, i

i

żeński

a

e

e, i

i

Liczba mnoga regularna

  • rzeczowniki rodzaju męskiego zmieniają końcówki liczby pojedynczej
    z -o -e -a -i na -i o e a i –> i

    lo zaino, gli zaini – plecak, plecaki
    l’atlante, gli atlanti – atlas, atlasy
    il problema, i problemi – problem, problemy
  • rzeczowniki rodzaju żeńskiego zmieniają końcówki liczby pojedynczej
    z -a
    na -e oraz z -e -i na -i a –> e     e i –> i
    la chiave, le chiavi – klucz, klucze
    la matita, le matite – ołówek, ołówki

kilka rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na -o w liczbie mnogiej nie zmieniają końcówek:
la radio – radio
la dinamo – prądnica
la moto – motocykl
l’auto – samochód
la foto – fotografia
la metro – metro
WYJĄTEK!!!
la mano, le mani – ręka, ręce
l’ala, le ali – skrzydło, skrzydła
l’arma, le armi – broń

Liczba mnoga nieregularna

  • rzeczowniki nie zmieniające końcówek w liczbie mnogiej
    – rzeczowniki z akcentem na ostatniej głosce:
    il caffè, i caffè – kawa
    la virtù, le virtù – cnota
    l’età, le età – wiek

– rzeczowniki 1-sylabowe:
il re, i re – król, królowie
la gru, le gru – żuraw, żurawie

– rzeczowniki kończące się na samogłoskę -i:
il paraurti, i paraurti – zderzak, zderzaki
la tesi, le tesi – teza, tezy

– niektóre rzeczowniki zakończone na spółgłoskę:
il bar, i bar – bar, bary
lo sport, gli sport – sport, sporty

– rzeczowniki zakończone na -ie:
la superficie, le superfici – powierzchnia, powierzchnie
la specie, le specie – gatunek
la serie, le serie – seria
WYJĄTEK!!!
la moglie – le mogli – żona

  • niektóre rzeczowniki w liczbie mnogiej są innego rodzaju niż w liczbie pojedynczej:
    l’eco, gli echi – echo, echa
    l’uovo, le uova – jajko, jajka
    il dito, le dita – palec, palce
    il corno, le corna – róg, rogi
    il lenzuolo, le lenzuola (i lenzuoli) – prześcieradło, pościel (prześcieradła)
    il paio, le paia – para
  • rzeczowniki występujące tylko w liczbie mnogiej
    gli spinaci – szpinak
    gli occhiali – okulary
    i pantaloni – spodnie
    le nozze – wesele
    le redini – lejce
    le mutande – majtki
    le forbici – nożyce
  • niektóre rzeczowniki posiadają dwie formy liczb mnogiej
    il braccio, le braccia, i bracci – ramię, ramiona człowieka, ramiona np. fotela
    il ginocchio, le ginocchia, i ginocchi – kolano, kolana
    l’orecchio, le orecchie, gli orecchi – ucho, uszy, ucha np. dzbanka
    il labbro, le labbra, i labbri – warga, wargi, brzegi
    l’osso, le ossa, gli ossi – kość, kości, kości poćwiartowanego zwierzęcia

GARŚĆ PLIKÓW DO TEORII I ĆWICZEŃ

Rzeczownik – (teoria) wersja pdf
Człowiek cz. II – wersja pdf
ćwiczenia – rzeczownik, cz. 1 (strona www)
Rzeczownik – ćwiczenia + klucz – wersja pdf


One thought on “#matura2018 (3) – rzeczownik – jego liczba i rodzaj; słownictwo – człowiek, cz. 2.

  1. […] – Plan Działania (1) #matura2018 (2) – rodzajnik + słownictwo – człowiek cz. 1 ... https://italianelcuoreblog.wordpress.com/2018/03/06/spis-tresci-bloga-italia-nel-cuore

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *